Doğaçlama Tiyatro
Modern Doğaçlama Tiyatro, oyuncuların spontane bir şekilde oyunculuk yapmaları için kullandıkları doğaçlama oyun tekniklerini içeren bir tiyatro biçimidir. Oyuncular diyalogu, mekanı ve olay örgüsünü doğaçlama olarak ortaya çıkarırken yönlendirmek için seyircinin önerileri (yönelim) alınır.
Modern Doğaçlama Tiyatro, genellikle iki kategoriye ayrılır: (shortform)kısa-biçim ve (longform)uzun-biçim.
Kısa-biçim doğaçlama, genellikle önceden belirlenmiş kurallar ve yapı üzerine kurulan ve seyirciden alınan yönelimlerle çıkış noktaları belirlenen kısa sahnelerden ve anlardan oluşur. Birçok kısa-biçim oyunu(turu) ilk olarak Viola Spolin tarafından bulunmuştur.
Uzun-biçim doğaçlamada ise, oyuncular genellikle öykülere, karakterlere veya temalara ağırlık veren gösteriler meydana getiririrler. Uzun-biçim gösteriler eskiden beri yapılan tiyatro türünün biçimini alabilir. En bilinen ve ilk olduğu düşünülen uzun-biçim yapısı Del Close tarafından bulunmuştur.
Aslında Doğaçlama Tiyatro tarihteki en eski gösteri türlerinden biridir. 16. yüzyıldan itibaren Commedia dell'arte oyuncuları tarafından İtalya’da yapılan doğaçlama gösteriler, 19. Yüzyılın sonlarına doğru iki önemli oyunculuk teorisinin kurucusu olan Konstantin Stanislavski, Jacques Copeau gibi tiyatro teoristleri ve yönetmenleri ile oyuncu eğitiminde de kullanıldı.
Dudley Riggs’in doğaçlama skeçler yaratmak için seyircinin önerilerini alan ilk vodvilci olduğu düşünüldüğü gibi, modern doğaçlama tiyatronun 20. Yüzyılın ortalarında Viola Spolin ve Keith Johnstone sınıflarında biçimini almış olduğu kabul edilir.
Viola Spolin Amerikan Doğaçlama Tiyatrosunun öncülerinden olduğu ve Second City’i meydana getiren Chicago’daki The Compass Players’ta ilk doğaçlama neslini etkilediği düşünülür. Oğlu Paul Sills, David Shepherd’la beraber The Compass Players’ta ve Second City’de doğaçlamaya ilk adımını atmıştır. Şimdiki çoğu doğaçlama kuralları ilk olarak The Compass Players Kumpanyası’nda şekillendirilmiştir. Çoğu tarihsel bilgiye göre Elaine May bu entellektüel çabanın merkezindeydi. Mike Nichols, Ted Flicker ve Del Close bu açıdan onun en yakın çalışma arkadaşlarıydı.
Saturday Night Live’ın orjinal kastının çoğu The Second City’den gelmekteydi ve buradan Mike Myers, Chris Farley ve John Belushi gibi komedi starları doğdu. Aynı zamanda Keith Johnstone’ın Londra’da oluşturduğu The Theatre Machine adlı grubu Avrupa’da turnedeydi. Bu çalışma Tiyatro Sporu’nun doğmasına neden oldu, ilk olarak Keith Johnstone’ın workshoplarında ve Kanada’ya gittiğinde nihayet seyirci önünde Tiyatro Sporu gösterileri yapılmaya başlandı.
Çağdaş politik doğaçlamanın kökleri 20 yüzyılında ortalarında Jery Grotowski’nin çalışmalarını, İngiltere’de Peter Brook’un “happenings”lerini(yaptığı çalışmaları), Güney Amerika’da Augusto Boal’in “Forum Tiyatro”sunu ve San Francisco’daki The Diggers’ çalışmalarını içerir. Bu çalışmaların bazıları sade doğaçlama gösteri türlerine doğru uzanmışken, diğerleri sadece tiyatro sözlüğüne eklenmiştir ve toplamda avangard tecrübeler meydana gelmiştir.
Doğaçlama Tiyatro seyirciyle interaktif bir ilişki kurulmasına izin verir. Doğaçlama tiyatro grupları çoğu zaman seyirciden bir ilham kaynağı niteliğinde yönelimler alır, bu seyirciyi de oyuna katmanın bir yöntemi olmakla birlikte, performansın önceden yazılmış bir metne dayalı olmadığını da kanıtlamak anlamına gelmektedir. Bu suçlama zaman zaman, performansları aşırı detaylı görünen ustalara yöneltilir ve izleyiciler sahnenin planlı olduğu düşüncesine kapılabilir.
Doğaçlama bir sahne’nin başarılı olması için, oyuncuların hep birlikte sahnenin parametrelerine ve aksiyonlarına uygun hareket etmesi, birlikte yaratım hali içerisinde olması gerekir. Oynanan sahnedeki söylenen her bir sözcük, yapılan her bir teklif, sahnenin gerçekliğine dair oluşturulan her bir öge önemlidir. Bu diğer bir karaktere verilen isim, tanımlanan bir ilişki, mekan, ya da fiziksel çevreyi yaratmak amacıyla kullanılan her bir mim olabilir. Ekip arkadaşlarının yarattığı fikirleri kabul etmek oyuncunun sorumluluğudur, aksi ise engelleme, ya da reddetme olarak tanımlanır ve sahnenin ilerlemesini engeller. Bazı oyuncular bilinçli olarak, kahkaha almak amacıyla getirilen teklifi reddeder buna "gagging" denir fakat bu durumda genel olarak sahnenin aşama kaydetmemesine sebep olduğundan çoğu doğaçlamacı tarafından uzak durulan bir hadisedir. Kabul etme olgusuna genel olarak bir önceki önerinin üzerine yeni bir yeni teklif de eklenebilir. Bu işlem doğaçlamacılar tarafından "Evet, ama" şeklinde adlandırılır. “Evet, ama” kalıbı doğaçlama tekniğinin temeli olarak kabul edilir. Eklenen her bir parça bilgi, sahne aksiyonunu ve karakterlerini parlatmada oyunculara yardımcı olur.
Doğaçlamanın yazısız doğası, aynı zamanda sahnede kullanışlı olabilecek nesnelerin de ön görülemezliğini vurgular. Doğaçlama toplulukları, hali hazırda, anın gerekliliğine göre erişilebilir bir takım nesneler kullanabilir, fakat çoğu doğaçlamacı mim yolu ile nesne kullanımından kaçınmaktadır. Doğaçlama tiyatroda "mim"den çok "uzam nesne çalışması" olarak tanımlanımı yaygındır. Ve bu teknik yoluyla yaratılan mekanlar ve nesneler, "uzam nesneleri" olarak adlandırılır. Doğaçlamacılar, doğaçlama ile ilgili tekliflerin, önerilerin, geçerliliğine ve devamlılığına saygı duymaya teşvik ettirilir. Örneğin, bir masanın içinden yürüyerek geçmek yada "mucizevi" bir biçimde arkadaşının sıktığı onlarca tabanca kurşunundan sağ kurtulmak gibi.
Çünkü doğaçlamacılar, birbirinden farklı rolleri hazırlık yapmadan oynamak zorunda kalabilir, fiziksellikle çabucak karakterler inşa etme gerekliliğini duyabilir, jestler, şiveler, ses değişebilir, durum tarafından istenen diğer teknikler farklılaşabilir. Oyuncu farklı yaş ya da cinsiyet grubundan bir karakteri canlandırabilir. Karakter motivasyonları, doğaçlama sahnelerinin başarılı olmasında büyük öneme sahiptir ve doğaçlamacılar, karakterleri doğrultusunda eylemlere, hedeflere girişimde bulunmak zorundadırlar.
Doğaçlama Tiyatro'nun gelişimde önemli roller üstlenen kişiler arasında Avery Schreiber, Viola Spolin ve oğlu Paul Sills(Chicago'nun ünlü topluluğu Second City'nin kurucusu ve Tiyatro Oyunları'nın yaratıcısı), Del Close(Charna Halpern ile birlikte ImprovOlympic'in kurucusu) ve Harold olarak da bilinen uzun-form doğaçlamanın yaratıcısı. Diğer önemli figürler, Minneapolis'teki Brave New Workshop'un kurucusu Dudley Riggs, çalışmaları popüler kısa-form doğaçlama formatlarından biri olan Tiyatro Sporu'nu biçimlendiren, Theater Machines'in kurucusu, İngiliz yönetmen ve Impro kitabının yazarı Keith Johnstone, ve Johnstone'ın Tiyatro Sporu'ndan evrilen aile dostu formatın Komedi Sporu'nun yaratıcısı, Dick Chudnow’dur.
